Afzonderlijke onderdelen voor zakconstructie
Wie zelf een middeleeuwse tas of een Vikingzak wil maken, heeft de juiste onderdelen nodig – van tasbeugels van eikenhout en messingplaat tot historisch gedocumenteerde sluitingen. Hier vind je de benodigdheden voor het maken van je tas, zorgvuldig geselecteerd op basis van historische voorbeelden uit vindplaatsen zoals Haithabu en Birka. Of het nu gaat om je eerste doe-het-zelfproject of een gerichte replica van een vroegmiddeleeuwse leren tas – met de juiste onderdelen lukt het ook zonder zadelmakersopleiding.
Wat zijn tasbeugels – en waarom heb ik ze nodig?
De tasbeugel is het structuurgevende hoofdelement van elke buideltas: hij geeft de tas zijn vorm en maakt het mogelijk om de tas met de hand te openen en te sluiten. Zonder beugel zou een klassieke Vikingtas niet meer zijn dan een leren zak – pas de beugel geeft hem het karakteristieke silhouet en de functie. Het leer of de stof wordt om de beugel gelegd, genaaid of gevlochten, en hangt vervolgens aan een riem of schouderband.
Historische voorbeelden van deze constructie zijn te vinden in Vikinggraven en in de opgravingen van belangrijke handelssteden zoals Haithabu aan de Schlei en Birka in Zweden. Daar zijn leren tassen met houten beugels gevonden als alledaagse gebruiksvoorwerpen – gedragen door zowel handelaren, krijgers als reizigers. De materialen van deze originelen waren hout (bij voorkeur eiken) en messing, beide tot op de dag van vandaag historisch gedocumenteerd en vertegenwoordigd in ons assortiment. De Viking-tas vindt zijn oorsprong dus niet in de fantasie van moderne kostuumontwerpers, maar in archeologisch bevestigde vondsten.
Messingplaat als ruw materiaal: zelf beslag, scheden en meer vervaardigen
Naast tasbeugels bieden wij messingplaat in verschillende diktes aan – een materiaal met een lange ambachtelijke traditie in de hoge en late middeleeuwen. De plaat kan met eenvoudig gereedschap worden gesneden, gevijld en gepolijst, zonder dat een smidscursus nodig is. Afhankelijk van het doel van je project kies je de juiste dikte:
| Dikte | Geschiktheid | Typisch gebruik |
|---|---|---|
| 0,5 mm | Flexibel | Buigzame beslagdelen, sierwerk, ponswerk |
| 0,8 mm | Veelzijdig | Riembeslag, tasbeslag, middelzware toepassingen |
| 1,0 mm | Vormvast | Messenschedes, frames, dragende beslagdelen |
Dunner plaatmateriaal van 0,5 mm kan gemakkelijk worden gebogen en in vorm gestanst – ideaal voor platte sierbeslagdelen op tas- en riembeslag. Dikker plaatmateriaal vanaf 1,0 mm is geschikt voor vormvaste elementen zoals messenschedes of frameconstructies. Historische voorbeelden van messingbeslag zijn vooral te vinden in de hoge en late middeleeuwen, waar metalen applicaties niet alleen functioneel, maar ook representatief werden gebruikt.
Viking-tasbeugels in detail: Haithabu, Birka en de houtbehandeling
Haithabu was een van de belangrijkste handelsplaatsen van de vroege middeleeuwen, gelegen aan de Schlei in het huidige Sleeswijk-Holstein. Vondsten uit deze plaats getuigen van het dagelijks gebruik van leren tassen met houten beugels – niet als luxegoed, maar als praktisch werkinstrument. Birka, het Zweedse handelscentrum op een eiland in het Mälarmeer, levert soortgelijke beugelvondsten op, deels met leren inzetstukken voor een betere grip.
Onze Viking-tassenbeugels van eikenhout zijn gebaseerd op deze archeologische vondsten en worden in Duitsland vervaardigd. De behandeling verschilt naargelang de gewenste uitstraling: geoliede beugels krijgen een licht, natuurlijk oppervlak en worden door de olie beschermd tegen vocht – belangrijk voor gebruik buitenshuis op markten en in re-enactmentkampen. Donker behandelde beugels worden verouderd door middel van een salmiakbehandeling: het roken met ammoniak maakt het eikenhout op authentieke wijze donkerder, zonder gebruik te maken van beits of synthetische kleuren. Het resultaat is een diepe, warme tint die overeenkomt met het natuurlijke verouderingsproces van hout.
Hout of messing – welke tasbeugel past bij welk tijdperk?
- Gebaseerd op vondsten uit Haithabu en Birka
- Verkrijgbaar in licht geolied of donker gesalmiakt
- Maten: 20 cm, 22 cm, 27 cm, 30 cm
- Per paar geleverd voor een symmetrische opstelling
- Geschikt voor de vroege middeleeuwen en Viking-uitbeeldingen
- Geen synthetische stoffen, geen beits – puur natuurlijke behandeling
- Geschikt voor de hoge en late middeleeuwen
- Verkrijgbaar met en zonder oogjes
- Varianten verzilverd of met gravure
- Breedtes: 13,5 cm en 17,5 cm
- Oogjes maken het mogelijk om hangers en riemen te bevestigen
- Blank of geoxideerd voor verschillende looks
De grootte van de beugel bepaalt in belangrijke mate het volume van de tas: een beugel van 20 cm resulteert in een compacte heuptas voor munten en kleine spullen, terwijl een beugel van 30 cm een ruime schoudertas mogelijk maakt. Oogjes aan messing beugels bieden extra bevestigingspunten voor leren riemen, hangers of decoratieve elementen en zijn bijzonder geschikt voor uitgebreidere middeleeuwse tassen uit de late middeleeuwen.
Begrippen rond het maken van tassen – kort uitgelegd
De tasbeugel is het vormgevende frame van een buideltas, meestal gemaakt van hout of metaal. Deze bepaalt de openingsbreedte van de tas en geeft deze zijn karakteristieke vorm. Het leer wordt rond de beugel bevestigd – genaaid, geklonken of gevlochten. Zonder beugel zou de klassieke Vikingtas geen stabiele opening hebben.
De tasflap is de omslag die de tasopening bedekt en beschermt tegen onbedoeld openen. In de middeleeuwen werd deze vaak vastgezet met een gesp, een riem of een eenvoudige knevelsluiting. De flap kan glad of versierd zijn – beslag van messing was een veelgebruikt decoratief element.
De draagriem (ook schouderriem of riemband genoemd) is de band die de tas aan het lichaam houdt. In de middeleeuwen werd deze gemaakt van leer of geweven textiel en bevestigd aan het tasbeugel of aan oogjes. De lengte bepaalt of de tas als heuptas, heuptasje of schoudertas wordt gedragen. Leren riemen van rundleer zijn bijzonder geschikt voor dit doel.
Oogjes zijn kleine metalen ringetjes of uitsparingen in het handvat die dienen voor het bevestigen van riemen, gespen of decoratieve elementen. Bij messing handvatten maken ze een bijzonder flexibele vormgeving mogelijk: de schouderriem kan direct worden ingehangen of door het oogje worden geregen. Historisch gezien zijn oogjes vooral te vinden op luxere tassen uit de hoge en late middeleeuwen.
Metalen klinknagels en beslag versterken de hoeken en naden van de tas, voorkomen scheuren en dienen tegelijkertijd als versiering. Voor het maken van middeleeuwse tassen worden vaak messing klinknagels of kleine sierplaatjes gebruikt. Wie zelf beslag uit messingplaat wil snijden, kan met eenvoudig gereedschap individuele vormen maken.
Stap voor stap: hoe maak je zelf een middeleeuwse tas
Het basisprincipe van een middeleeuwse buideltas is eenvoudiger dan het lijkt: een op maat gesneden stuk leer wordt om de tasbeugel gelegd of gevouwen en vervolgens genaaid of geklonken. De eenvoudigste variant heeft slechts één naad: het leer wordt in het midden gevouwen, de zijkanten worden aan elkaar genaaid en de beugel geeft de opening vorm. Voor een meer uitgebreide tas met klep en sluiting zijn extra onderdelen nodig: een aparte klep, een riemgesp om de tas te sluiten en messingbeslag ter versteviging.
Deze onderdelen heb je nodig om te beginnen:
- Tasbeugel (hout of messing, passend bij het tijdperk)
- Leer of stevige stof voor het taslichaam
- Lederen riem als riemlus of schouderriem
- Messingbeslag of klinknagels ter versteviging en versiering (optioneel)
- Gereedschap: priem of pons, naald, linnen garen, hamer
De moeilijkheidsgraad is ook voor beginners zonder handwerkervaring goed te doen, mits alle onderdelen vanaf het begin op elkaar zijn afgestemd. Een eenvoudige tasvorm zonder klep kan in één tot twee uur worden voltooid. Complexere tasjes met klep en een historisch correcte snit vereisen iets meer planning, maar dat loont zich in het eindresultaat. Wie een eerste overzicht wil krijgen van het geschikte naald- en garenmateriaal, vindt dit ook in het assortiment.
Of het nu gaat om een Viking-tas naar Haithabu-model of een laatmiddeleeuwse heuptas met messing beugel – met de juiste onderdelen lukt het maken van een tas ook zonder zadelmakersopleiding. Blader door ons assortiment en vind de combinatie van beugel, plaatwerk en beslag die bij jouw project past.
Veelgestelde vragen
Middeleeuwse tassen waren meestal eenvoudige zakken van leer of stof, die aan een riem werden gedragen. Kenmerkend is de constructie met een houten of metalen beugel, die de tas vorm en een stevige opening geeft. Vondsten uit Haithabu en Birka tonen leren tassen met eikenhouten beugels als alledaagse gebruiksvoorwerpen uit de 9e–11e eeuw.
De meeste middeleeuwse tassen waren van leer – bij voorkeur rund- of geitenleer. Als structuurgevende elementen werden tasbeugels van eikenhout of messing gebruikt. Beslag, klinknagels en gespen werden van messing of ijzer gemaakt. Textielzakjes van linnen of wol kwamen ook veel voor, maar waren minder vormvast.
Voor een eenvoudige Vikingtas volstaat een op maat gesneden stuk leer dat om een tasbeugel wordt gelegd en aan de zijkanten wordt vastgenaaid. Benodigd zijn een tasbeugel (hout of messing), leer, linnen garen, een priem en naald, en optioneel een leren riem als riemlus. De eenvoudigste vorm met één enkele zijnaad kan ook zonder eerdere handwerkervaring in een paar uur worden voltooid.
De klep van een tas wordt een tasklep of omslag genoemd. In de middeleeuwen bedekte deze de opening van de tas en werd vastgezet met een gesp, een riem of een knevelsluiting. Vaak was de klep gemaakt van hetzelfde leer als de tas zelf en versierd met messing beslag.
Voor een historisch georiënteerde Vikingtas naar het voorbeeld van Haithabu of Birka worden tasbeugels van eikenhout aanbevolen, verkrijgbaar in maten van 20 tot 30 cm. Licht geoliede beugels zijn geschikt voor een natuurlijke uitstraling, terwijl beugels die door een salmiakbehandeling donker zijn gekleurd er authentiek verouderd uitzien. Beide varianten worden per paar geleverd en zijn in Duitsland vervaardigd.