Middeleeuwse en Viking riem of lange riem

In de middeleeuwen was de riem veel meer dan alleen een functioneel kledingstuk – hij gaf blijk van rang, welvaart en stijl. Of het nu gaat om een smalle Viking-leren riem, een rijk versierde lange riem of een brede korsetriem: meer dan 200 modellen van Pera Peris, Leonardo Carbone, Battle Merchant en het eigen merk Vehi Mercatus wachten op je – voor re-enactment, LARP en een bezoek aan de middeleeuwse markt.

Riemen in de middeleeuwen: functie, status en geschiedenis

Ja, riemen bestonden in de middeleeuwen – ze waren onmisbaar. Al in de oudheid behoorde de riem tot de basisuitrusting van ieder mens, en daar veranderde tot in de late middeleeuwen weinig aan. De middeleeuwse kleding was wijd en ongestructureerd gesneden; knopen waren gedurende grote delen van de middeleeuwen nog onbekend, en ook trekkoorden om de kleding vast te zetten kwamen pas laat op. De riem vervulde daarom meerdere taken: hij hield de kleding op het lichaam, vormde het silhouet door de taille te accentueren en diende als draagsysteem voor voorwerpen van dagelijks gebruik.

In het Latijn werd de middeleeuwse riem aangeduid als cingulum – een term die oorspronkelijk uit het Romeinse leger stamt en zowel de ceremoniële als de praktische betekenis van de riem beschrijft. Afhankelijk van de sociale klasse en het tijdperk droeg men de riem laag op de heupen, strak in de taille of meerdere keren om de taille gewikkeld. Rijke kooplieden en edelen lieten hun riemen versieren met messing- of bronzen beslag; eenvoudige boeren droegen sobere riemen van leer of gevlochten linnen.

De middeleeuwse lange riem – statussymbool en draagwijze

Wie goed kijkt naar middeleeuwse afbeeldingen uit de 13e tot 15e eeuw, ontdekt steeds weer riemen waarvan het uiteinde ver onder de heup hangt. Het gaat hier om de zogenaamde lange riem – een accessoire dat voornamelijk dateert uit de periode tussen 1250 en 1450 en daarmee de tijd van de hoge middeleeuwen tot de late middeleeuwen bestrijkt.

De manier van dragen is kenmerkend: de riem wordt gesloten, het resterende uiteinde van de riem wordt van onderaf achter de riem naar boven geleid en vervolgens weer naar beneden getrokken door de ontstane lus – zo hangt het demonstratief voor het lichaam. De typische totale lengte ligt tussen 145 en 165 cm. Dat lijkt op het eerste gezicht misschien onpraktisch, en dat is precies het punt: wie een lange, slingerende riem draagt, laat daarmee zien dat hij niet bezig is met fysiek werk. Onpraktische mode duidt op status – een principe dat door de modegeschiedenis loopt, van de middeleeuwse lange riem tot het moderne pak.

De lange riem was dan ook een accessoire voor burgers, ridders en edelen. Hij werd verfraaid met sierbeslag en eindstukken van messing of brons, die het uiteinde van de riem verzwaarden en voorkwamen dat het leer lelijk omkrulde.

Opbouw van een middeleeuwse riem: riem, gesp en beslag

Plantaardig gelooid rundleer is het standaardmateriaal voor historisch correcte re-enactment-riemen. Het is scheurvast, vormvast en laat zich goed bedrukken. De gesp is het meest belaste onderdeel: deze moet de trekkracht van de gehele riem kunnen weerstaan, waardoor staal, brons en messing de enige geschikte materialen zijn. Optioneel kunnen riemen worden verfraaid met sierbeslag – bijzonder pronkvolle exemplaren combineren een lederen basis met een zijden bekleding en rijkelijk versierd messingbeslag.

Wat droeg men in de middeleeuwen aan de riem?

De riem was het belangrijkste draagsysteem in het middeleeuwse dagelijks leven – lang voordat tassen, rugzakken of jaszakken werden uitgevonden. Bijna alles wat men dagelijks bij zich moest dragen, hing aan de riem: messen, portemonnees, sleutels, vuurstaal, drinkhoorns en klein gereedschap werden met leren riemen, haken of ringen vastgemaakt. Op reizen en tijdens veldtochten kwamen daar dolken, bijlen en drinkhoorns bij.

Voor dit doel waren er speciale riemhouders voor drinkhoorns, dolken en bijlen, die het voorwerp stevig vastzetten en tegelijkertijd binnen handbereik hielden. Ook riemtassen en -zakjes werden direct aan de riem bevestigd. Het assortiment van Vehi Mercatus omvat passende aanvullingen – van de eenvoudige bijlhouder van zwart geverfd leer (vanaf € 10,92) tot de uitvoerig bewerkte riemtas.

Overzicht van riembreedtes, materialen en tijdperken

Textielriemen van linnen of wol zijn een andere historisch gedocumenteerde variant – vooral voor dames en voor tijdperken waarin leer te kostbaar was. Linnen is daarbij aanzienlijk scheurvaster dan wol en daardoor geschikter als draagmateriaal. Zeer brede riemen, zoals die vaak in films en series te zien zijn, kwamen niet overeen met de historische realiteit – leer was te kostbaar om in deze hoeveelheden te verwerken. Voor LARP en middeleeuwse markten geldt daarentegen: wat bij de voorstelling past en er goed uitziet, is de juiste riem.

Vikingriemen – kenmerken en historische achtergrond

Welke riemen droegen Vikingen? Archeologische vondsten uit graven en veengebieden geven uitsluitsel: Vikingriemen bestonden uit smalle riemen van rundleer met een breedte van 2 tot 3 cm. In plaats van klassieke doornspelden waren eenvoudige ring- of lusgespen van ijzer of brons gangbaar. Goed gedocumenteerde gespvormen van brons en messing met dierenmotieven en vlechtpatronen laten zien dat riemen ook bij de Vikingen een statussymbool konden zijn.

Bijzonder kenmerkend voor vondsten uit de Vikingtijd is de zogenaamde Ringerike-stijl – een decoratief patroon met verweven dier- en plantmotieven, dat is aangetroffen op riemgespen en beslag uit de 10e en 11e eeuw. Modellen zoals de Vikingriem Ringerike met bronzen gesp sluiten authentiek aan bij deze stijl. Vikingriemen werden door zowel mannen als vrouwen gedragen; voor dames zijn smallere varianten van 2–2,5 cm bekend.

De ondoorboorde lange Vikingriem van rundleer met riemuiteinde – verkrijgbaar in lengtes van 160 cm en meer – is een authentieke variant voor Vikingkleding. De outfit wordt aangevuld met Vikingriemzakjes en bijpassende Vikingfibulae.

De juiste riem voor je outfit kiezen

Van de eenvoudige riemgesp met ijzeren ring tot de rijk versierde lange riem uit de vroege middeleeuwen – blader door meer dan 200 modellen en vind de riem die je outfit pas echt compleet maakt.

Veelgestelde vragen

Ontdek bijpassende categorieën

Dit zou je ook kunnen interesseren