Middeleeuwse glazen
- Direct beschikbaar
-
Levertijd: 2 - 3 Werkdagen (NL - buitenland anders)
- Direct beschikbaar
-
Levertijd: 2 - 3 Werkdagen (NL - buitenland anders)
- Direct beschikbaar
-
Levertijd: 2 - 3 Werkdagen (NL - buitenland anders)
- Direct beschikbaar
-
Levertijd: 2 - 3 Werkdagen (NL - buitenland anders)
De bril is een middeleeuwse uitvinding – en met deze houten brilmonturen uit de late middeleeuwen kun je dit stukje geschiedenis direct in je eigen outfit tot leven brengen. Of het nu gaat om re-enactments uit de 14e tot 16e eeuw of als authentiek detail bij LARP: hier vind je handgemaakte replica's naar historische originele vondsten, die je kleding aanvullen met een vaak over het hoofd gezien, maar historisch gedocumenteerd accessoire.
De uitvinding van de bril in de middeleeuwen: van de nietbril tot het houten montuur
De eerste klinknagelbril
In Noord-Italië – waarschijnlijk in Pisa of Venetië – ontstaan de eerste binoculaire visuele hulpmiddelen: twee lenzen die met een klinknagel aan elkaar worden bevestigd. Deze zogenaamde klinknagelbril wordt voor de ogen gehouden of op de neus gebalanceerd; er zijn nog geen pootjes. De naam „bril” is overigens afgeleid van de halfedelsteen beryl, waaruit vroege lenzen werden geslepen.
Oudste afbeelding
In het klooster San Niccolò in Treviso ontstaat een fresco dat de heilige kardinaal Hugo van Provence met een klinknagelbril toont – de oudst bekende afbeelding van dit hulpmiddel. Het bewijst dat brillen al halverwege de 14e eeuw wijdverspreid waren in geleerde kringen.
Van klinknagel naar veer
De constructie van de bril ontwikkelt zich verder: naast de constructie met klinknagels ontstaan zogenaamde veerbrillen, waarbij een gebogen veer de twee helften van het montuur bij elkaar houdt en een zekere klemdruk uitoefent. De monturen worden vervaardigd uit hout, hoorn of been, de glazen uit geslepen glas of bergkristal.
Stabielere zadelbrugconstructies
In de late middeleeuwen en de vroege moderne tijd worden de monturen technisch geavanceerder: zadelbrugconstructies verbeteren de pasvorm op de neus en de afwerking wordt nauwkeuriger. Hout – met name kersenhout – wordt het favoriete materiaal. De replica's in het assortiment bestrijken deze periode.
Hoe zagen brillen er in de middeleeuwen uit? Vormen en materialen
De klassieke middeleeuwse bril bestaat uit twee ronde monturen die met elkaar zijn verbonden via een centrale klinknagel of een veer – vandaar de benamingen klinknagel- en veerbril. Pootjes of oorhaakjes, zoals we die vandaag de dag kennen, bestonden niet: de bril werd ofwel voor de ogen gehouden ofwel op de neusbrug gebalanceerd, wat het gebruik ervan beperkte tot rustige lees- en schrijfsituaties.
Als materialen werden verschillende hardhoutsoorten gebruikt – kersenhout was bijzonder wijdverbreid –, maar ook hoorn en been. De glazen werden vervaardigd uit geslepen glas of bergkristal. In het vroege stadium ging het bijna uitsluitend om bolle glazen voor mensen met verziendheid; corrigerende glazen voor bijzienden kwamen pas later op. Wie in de middeleeuwen dus een bril droeg, was doorgaans aangewezen op een leesbril – een goede indicatie voor de sociale status van de drager.
Historische voorbeelden: de brilmonturen en hun originele vondsten
Bergen op Zoom
Een van de bekendste archeologische vindplaatsen voor middeleeuwse brilmonturen. De vondst uit Bergen op Zoom diende als direct voorbeeld voor verschillende replica's in het laatmiddeleeuwse assortiment en toont de typische boogvorm van vroege houten monturen.
Freiburg im Breisgau
Uit Noord-Europese stadsopgravingen, waaronder Freiburg im Breisgau, zijn nog meer originele vondsten afkomstig die de verspreiding van middeleeuwse brillen in het Duitstalige gebied aantonen. De vondsten vertonen verschillen in brugvorm en montuur ten opzichte van de Nederlandse exemplaren.
Noord-Europese stadsopgravingen
Latere vondsten uit verschillende Noord-Europese stadsopgravingen tonen de ontwikkeling naar stabielere zadelbrugconstructies aan. De replica's in het assortiment bestrijken deze periode met vier verschillende modellen en volgen de afmetingen van de originele vondsten zo nauwkeurig mogelijk.
De bijpassende outfit: hoe je de bril op een zinvolle manier integreert
De bril past bij afbeeldingen uit de late middeleeuwen, dus ongeveer 1350 tot 1520. Historisch gedocumenteerde dragers waren kooplieden, monniken, artsen, schrijvers en geleerden – dus beroepsgroepen die veel lazen of schreven. Voor LARP-personages is de bril daarom geschikt voor burgerlijke, kerkelijke of magische figuren die onderwijs of geleerdheid belichamen.
Voor een harmonieus totaalbeeld worden heuptasjes en zakjes voor schrijfbenodigdheden, een middeleeuws mes aan de riem en hygiënebestek of kammen aanbevolen. Ook middeleeuwse accessoires zoals tinnen insignes of fibulae maken het uiterlijk compleet. Het blogartikel „Middeleeuwse accessoires: deze 10 details maken je outfit compleet” vind je in de rubriek Middeleeuwse kennis van de winkel.
Als basis zijn een middeleeuws hemd, een wams en een passende hoofddeksel geschikt – voor de monnik een kap, voor de koopman een eenvoudige pet. De bril past als laatste detail in dit totaalbeeld en tilt de uitstraling naar een hoger niveau.
De brilmonturen uit het Vehi-Mercatus-assortiment: wat je krijgt
In het assortiment vind je vier modellen van kersenhout, vervaardigd als replica's naar historische vondsten uit de 14e tot 16e eeuw. Elk model is gebaseerd op een ander archeologisch voorbeeld en verschilt in brugvorm, montuurbreedte en totale verhoudingen – een verschil dat relevant kan zijn voor de re-enactment-uitbeelding, als je een bepaald tijdperk of een bepaalde regio wilt uitbeelden.
Alle vier de monturen worden vervaardigd onder het eigen merk Vehi Mercatus; het productontwerp en het maken van de patronen gebeuren in eigen beheer. De prijs bedraagt uniform ongeveer 37 €, wat deze replica's toegankelijk maakt voor zowel beginners als ervaren re-enactors. De monturen worden zonder glazen geleverd – hieronder meer over de glazen.
Wie droeg er in de middeleeuwen een bril? Sociale en historische context
Brillen waren in de middeleeuwen duur en zeldzaam. Geslepen glas en de ambachtelijke vervaardiging van het montuur maakten ze tot een luxegoed dat slechts bepaalde sociale klassen zich konden veroorloven. Typische dragers waren geleerden, monniken, schrijvers en kooplieden – dus beroepsgroepen met een grote behoefte aan lezen en een bijbehorend inkomen.
De iconografische overlevering toont heiligen en kerkvaders vaak met een bril – niet noodzakelijkerwijs omdat ze allemaal verziend waren, maar omdat de bril gold als symbool voor geleerdheid en wijsheid. Wie in de beeldende kunst met een bril werd afgebeeld, was een intellectueel. Voor re-enactmentvoorstellingen is dit een belangrijke aanwijzing: de bril is geen algemeen accessoire, maar een specifiek karaktertrekje van burgerlijke, kerkelijke of geleerde figuren uit de late middeleeuwen.
Middeleeuwse bril op sterkte: zo werkt de glazen
- Monturen zijn open ontworpen en kunnen bij de opticien worden voorzien van moderne glazen
- Ronde montuurvorm vereist het op maat snijden tot cirkelvorm – het is aan te raden dit vooraf bij de opticien te vragen, aangezien niet iedereen hiermee vertrouwd is
- Ook licht getinte glazen voor een historische uitstraling mogelijk
- Combinatie van historische uitstraling en moderne oogcorrectie, ideaal voor actieve acteurs
- Monturen kunnen ook volledig zonder glazen worden gedragen
- Historisch authentiek: veel originele vondsten zijn ook zonder glazen bewaard gebleven
- Heldere glazen als puur decoratieve optie zijn eveneens mogelijk
- Geen bezoek aan de opticien nodig – direct klaar voor gebruik na aankoop
Kies direct uit het assortiment het houten brilmontuur dat bij je past en geef je laatmiddeleeuwse vertolking het laatste authentieke detail. Wie vragen heeft over de glazen of de historische inpassing, vindt bij het team in Rinchnach of telefonisch de juiste contactpersonen.
Veelgestelde vragen
De klinkbril werd rond 1285 tot 1289 in Noord-Italië uitgevonden, waarschijnlijk in Pisa of Venetië. Hij bestond uit twee lenzen die via een centrale klink met elkaar waren verbonden en moest voor de ogen worden gehouden, omdat er nog geen pootjes waren. De oudste bekende afbeelding van een dergelijke bril dateert uit 1352 en bevindt zich in het klooster San Niccolò in Treviso.
Middeleeuwse brillen bestonden uit twee ronde monturen van hout, hoorn of been, die met een klinknagel of een veer aan elkaar waren bevestigd. Er waren geen pootjes – de bril werd ofwel voor de ogen gehouden ofwel op de neusbrug in evenwicht gehouden. De glazen waren gemaakt van geslepen glas of bergkristal, meestal als bolle glazen voor mensen met verziendheid.
De vroege vorm van de bril werd, afhankelijk van de constructie, een klinknagelbril of veerbril genoemd. De term „bril” zelf is afgeleid van de halfedelsteen beryl, waaruit de eerste lenzen werden geslepen. In de 16e eeuw duikt de term „bril” voor het eerst schriftelijk op, terwijl de constructie zelf al meer dan twee eeuwen eerder ontstond.
Ja, de brilmonturen uit het assortiment zijn zo ontworpen dat ze door een opticien kunnen worden voorzien van moderne glazen. Omdat de monturen rond zijn, moet de opticien de glazen in een cirkelvorm snijden – niet elk atelier is hiermee vertrouwd, daarom is het raadzaam om dit vooraf te informeren. Wie geen bril nodig heeft, kan de monturen ook zonder glazen dragen, wat historisch gezien eveneens authentiek is.
Brillen waren in de middeleeuwen een luxegoed en werden vooral gedragen door geleerden, monniken, schrijvers en kooplieden – beroepsgroepen met een grote behoefte aan lezen en de bijbehorende financiële middelen. In de iconografische overlevering staat de bril symbool voor geleerdheid. Voor re-enactmentvoorstellingen is de bril daarom bijzonder geschikt voor burgerlijke, kerkelijke of geleerde personages uit de late middeleeuwen (ca. 1350–1520).