Naald en draad

Wie historische kleding naait, repareert of ambachtelijk werkt, heeft het juiste basismateriaal nodig – naalden en garen die passen bij het tijdperk, het materiaal en het gebruiksdoel. Hier vind je linnen garen, wolgaren, linnen twijn en bijpassende naaldendoosjes voor re-enactment, living history en LARP. Het assortiment omvat alles – van fijn borduurgaren voor randwerk tot scheurvast linnen twijn voor leer- en taswerk.

Wat gebruikten mensen in de middeleeuwen om te naaien?

Naainaalden behoorden tot de meest waardevolle alledaagse voorwerpen van de middeleeuwen. Lang voordat ijzer goedkoop beschikbaar was, werden naainaalden gemaakt van dierlijke botten of been – zorgvuldig geslepen, voorzien van een doorboord oogje en vaak zo kostbaar dat ze werden bewaard in speciale naaldendoosjes van hout, been of metaal. Metalen naalden van brons of ijzer kwamen in de loop van de middeleeuwen erbij, maar bleven lange tijd duur.

Het garen was net zo afhankelijk van de stand als de naald: linnen was het meest gebruikte naaigaren voor hemden, onderkleding en eenvoudige alledaagse kleding, aangezien vlas in grote delen van Europa werd verbouwd. Wol diende voor warme bovenkleding en was eveneens lokaal verkrijgbaar. Zijde daarentegen was voorbehouden aan de adel en welgestelde burgerklassen – een luxegoed dat via de langeafstandshandel uit het Oosten kwam. De naaitechnieken varieerden van het eenvoudig aan elkaar naaien van grove gewaden met een steeknaad tot fijne naaldbindingen en gedetailleerd borduurwerk voor liturgische gewaden of representatieve kleding.

Praktische tips: draad inrijgen, sterktes kiezen, projecten plannen

Welke soorten naalden zijn er – een overzicht

De keuze van de juiste naald hangt af van de vorm en dikte van het oog: een groot, breed oog is nodig voor dik wolgaren bij het naaien, terwijl een fijn oog voldoende is voor dun linnen garen of borduurgaren. Beennaalden hebben vaak een met de hand geboord oog, dat bijzonder geschikt is voor wolgaren.

Linnen garen en linnen twijn: welk garen voor welk werk?

Wolgaren: natuurlijk geverfd en met de hand geverfd voor authentieke resultaten

Wolgaren is onmisbaar in het historische ambacht – voor borduurwerk op wollen kleding, voor de traditionele techniek van het naaldbinden of voor decoratieve randen aan jassen en jurken. Het assortiment omvat wolgaren in talrijke kleuren: wit, geel, rood, lichtblauw, donkerblauw, lichtgroen, donkergroen, roze-rood en andere tinten.

Een essentieel verschil met industrieel geverfde moderne garens: de natuurlijk geverfde varianten worden op milieuvriendelijke wijze behandeld met natuurlijke kleurstoffen en zien er in vergelijking met synthetisch geverfd garen levendiger en minder fel uit – precies zoals men dat kent van historische textiel. Daarnaast zijn er handgeverfde wolgarens met bijzonder genuanceerde, individuele kleurtinten, die zich kenmerken door een zekere onregelmatigheid die synthetisch nauwelijks te bereiken is.

Historisch correct is het verven van wol met plantaardige, dierlijke of minerale kleurstoffen: wede (Isatis tinctoria) leverde het typische middeleeuwse blauw, reseda (Reseda luteola) gaf helder geel, meekrap (Rubia tinctorum) was de belangrijkste rode plant. Wie op markten of in een re-enactmentkamp authentiek wil overkomen, kiest voor natuurlijk geverfd garen – het verschil is bij nader inzien zichtbaar. Wie ook geïnteresseerd is in het verven van stoffen in het algemeen, vindt in het blogbericht over stoffen in de middeleeuwen interessante achtergrondinformatie.

Naaldendoosjes: historische opbergplaats voor naainaalden

Naaldendoosjes waren in de middeleeuwen en de Vikingtijd geen luxe, maar een praktische noodzaak: naainaalden waren kostbaar, raakten gemakkelijk kwijt en waren gevoelig voor vocht en roest. Door ze te bewaren in een buisje van hout, been of metaal werden ze beschermd tijdens het transport – op markten, tijdens reizen en in het dagelijkse leven in het kamp. Wie een Vikingvrouwenkleding samenstelt, vindt in een Birka-naaldendoos een accessoire met een archeologische basis.

Naainaalden in historische context: bot, been en metaal

De botnaald is een van de oudste vormen van menselijk gereedschap – al in het stenen tijdperk werden naalden uit dierlijke botten geslepen om bontkleding te naaien. In de middeleeuwen bleven botnaalden gangbaar voor het werken met grove stoffen en dik wolgaren. Ze werden vervaardigd uit rund- of varkensbotten: het bot werd eerst grof op maat gesneden, vervolgens stapsgewijs geslepen en gepolijst tot een gelijkmatig, glad oppervlak ontstond. Het oog werd met de hand geboord.

In vaktermen heet het materiaal 'been' – een term die in de archeologie en in de ambachtelijke sector wordt gebruikt voor bewerkt dierlijk bot en niets te maken heeft met menselijk bot. Beennaalden staan dus voor naalden die van bot zijn gemaakt, terwijl metalen naalden uit brons of ijzer werden gegoten of gesmeed. Metalen naalden zijn fijner en gelijkmatiger, maar in de vroege middeleeuwen duurder om te vervaardigen.

Tegenwoordig worden botnaalden vooral voor drie toepassingen gebruikt: historisch naaldbinden (de oude techniek voor het vervaardigen van textiel uit afzonderlijke draadbogen), het naaien van grove wollen stoffen en als authentiek tentoonstellingsstuk of rekwisiet voor living history-voorstellingen. Wie geïnteresseerd is in naaldbinden, vindt in het betreffende gedeelte van de winkel passende accessoires.

Van botnaalden tot scheurvast linnen garen – hier vind je alles wat je nodig hebt voor historisch authentiek naaiwerk. Blader door het assortiment en kies naalden en garen die passen bij je project, je tijdperk en je vaardigheden.

Veelgestelde vragen

Ontdek bijpassende categorieën

Dit zou je ook kunnen interesseren